QUAN NIỆM VỀ LINH HỒN (KHUÔN, KHUÂN) VÀ ĐÔI ĐIỀU KIÊNG KỊ TRONG TANG MA CỦA NGƯỜI THÁI ĐEN TỈNH SƠN LA
Đang tải...
Năm xuất bản
Tác giả
Nhan đề tạp chí
ISSN
Nhan đề tập
Nhà xuất bản
TẠP CHÍ KHOA HỌC – Khoa học Xã hội
DOI
Tóm tắt
Bài viết tìm hiểu quan niệm của người Thái Đen tỉnh Sơn La về linh hồn (khuôn, khuân) và tín ngưỡng “phi” (ma), đồng thời làm rõ một số điều kiêng kị trong đời sống và tang ma. Theo quan niệm của người Thái Đen, vạn vật đều có linh hồn; linh hồn gắn với con người, sự vật và thế giới bên kia. Từ quan niệm này hình thành hệ thống tín ngưỡng, nghi lễ thờ cúng và những quy tắc kiêng kị liên quan đến người chết, tang lễ, nhà mồ, rừng ma và việc thờ cúng tổ tiên. Bài viết cho thấy tang ma có vị trí quan trọng trong đời sống tinh thần của người Thái Đen, phản ánh những yếu tố văn hóa nguyên thủy, tín ngưỡng “vạn vật hữu linh” và quan niệm về thế giới bên kia. Đồng thời, tác giả đề cập sự cần thiết phải loại bỏ những hủ tục gây tốn kém, nhưng vẫn bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống, tiêu biểu như lời tang lễ, nhằm giáo dục thế hệ trẻ về lịch sử và nguồn gốc dân tộc.
Mô tả
Bài viết được triển khai qua hai nội dung chính:
Quan niệm về linh hồn và tín ngưỡng “phi” của người Thái Đen
Người Thái Đen quan niệm “vạn vật hữu linh”, cho rằng con người, động vật và các sự vật, hiện tượng đều có linh hồn.
Con người được quan niệm có nhiều linh hồn, trong đó “chan khuân” là linh hồn chủ ở đỉnh đầu; quan niệm này gắn với một số nghi thức như peng khuân (chữa hồn), hieek khuân (gọi hồn), xên khuân (cúng hồn).
“Phi” được phân thành nhiều loại, tiêu biểu như phi khuân, phi hướn (ma nhà), phi bản/phi mường (ma bản, ma mường), phi pá heo (ma rừng) và các “phi” trong tự nhiên, ma thuật.
Một số điều kiêng kị trong tang ma
Kiêng mang thịt sống, cành lá xanh qua gian thờ vì chúng được liên hệ với nơi cư trú của “phi”.
Quan niệm số lẻ thuộc về người sống, số chẵn thuộc về người chết, thể hiện qua số bậc cầu thang của nhà mồ.
Khi có người chết, đồ dùng của người chết được đưa ra rừng ma, gắn với quan niệm người chết cần có đầy đủ vật dụng như khi còn sống.
Có những nghi thức liên quan đến gọi hồn, tụ hồn và xử lý các điềm được xem là không lành.
Rừng ma được coi là không gian thiêng, nơi chôn cất người chết và bị cấm chặt phá.
Từ khóa chủ đề
Người Thái , người Thái Đen , linh hồn , khuôn , khuân , “phi” (ma) , tín ngưỡng , tang ma , kiêng kị , Sơn La , văn hóa dân gian.
Trích dẫn
Lường Hoài Thanh, Lê Thị Dung (2019), “Quan niệm về linh hồn (khuôn, khuân) và đôi điều kiêng kị trong tang ma của người Thái Đen tỉnh Sơn La”, Tạp chí Khoa học, Khoa học Xã hội, số 15, tr. 48–56.